Brülör kilitlenmesi nedir?
Brülör kilitlenmesi, kontrol rölesinin güvenli olmayan bir durum gördüğünde yakıt valflerini kapatıp brülörü durdurması ve kendiliğinden yeniden başlamasını engellemesidir. Kumanda üzerindeki arıza lambası yanar, brülör ancak elle resetlenince tekrar dener. Kilitlenme bir koruma tepkisidir; asıl sorun ateşleme, alev algılama, hava ya da yakıt tarafındadır.
Halk arasında "brülör beyni" denen kontrol rölesi, her çalışmayı bir sıraya göre yönetir. Bu sırada bir adım beklendiği gibi gerçekleşmezse röle kilitlemeye geçer. Kilitlenme, ocakta yanmamış yakıt birikmesini ve kontrolsüz ateşlemeyi önlemek için tasarlanmıştır. Bu yüzden yanan arıza lambası, giderilmesi gereken bir sorunun habercisidir.
Brülör çalışırken hangi aşamalardan geçer?
Üflemeli bir brülör her ısı talebinde benzer bir sıra izler: termostat ısı ister, fan ocağı ön süpürmeyle havalandırır, hava damperi ateşleme konumuna gelir, elektrot kıvılcım üretir, yakıt valfleri açılır ve alev algılanırsa çalışma sürer. Röle, emniyet süresi içinde alevi göremezse yakıtı keser ve brülörü kilitler.
Ön süpürme, emniyet süresi ve bekleme süreleri brülörün markasına, modeline ve kontrol rölesine göre değişir. Bu nedenle doğru süreler her cihazın kendi kılavuzunda yer alır. Kilitlenmenin hangi aşamada olduğunu bilmek ise arızayı daraltmanın en hızlı yoludur.
- Isı talebi gelir, röle ön kontrolleri yapar.
- Fan çalışır, ön süpürme başlar; hava presostatı fanın çalıştığını doğrular.
- Damper ateşleme konumuna döner.
- Ateşleme kıvılcımı oluşur, yakıt valfleri açılır.
- Alev algılanırsa ateşleme kesilir ve brülör çalışmaya devam eder.
Brülörün kilitlenmesine en sık ne yol açar?
Kilitlenmelerin büyük kısmı dört gruptan birine girer: alev hiç oluşmaz, alev oluşur ama algılanmaz, hava tarafı doğrulanamaz ya da yakıt beslemesi yetersiz kalır. Kilitlenmenin ön süpürmeden önce mi, ateşleme anında mı yoksa alev yandıktan hemen sonra mı geldiğini gözlemlemek, hangi grubun söz konusu olduğunu büyük ölçüde gösterir.
Aşağıdaki tablo, üretici kılavuzlarındaki arıza tablolarından derlenmiş genel bir özettir. Her satır olası nedenleri sıralar; hangisinin geçerli olduğu ancak yerinde ölçüm ve gözlemle anlaşılır. Modele göre farklı bileşenler ve farklı belirtiler görülebilir.
| Ne zaman kilitleniyor? | Olası nedenler |
|---|---|
| Ön süpürme bitiyor, alev hiç oluşmuyor | Düşük gaz basıncı, açmayan solenoid valf, ayarı bozuk veya izolatörü çatlak ateşleme elektrodu, arızalı yüksek gerilim kablosu veya ateşleme trafosu, gaz hattında hava kalması, kontrol rölesi arızası |
| Alev yanıyor, kısa süre sonra sönüp kilitleniyor | Kirli veya yanlış konumlu iyonizasyon sondası, zayıf topraklama, faz ve nötrün ters bağlanması |
| Ön süpürme sırasında veya hemen sonra kilitleniyor | Hava presostatı ayarı, tıkanmış basınç alma hortumu, zayıflamış fan motoru, ocakta veya bacada yüksek karşı basınç |
| Kilitlenmeye geçmeden sürekli durup yeniden başlıyor | Şebeke gaz basıncının minimum gaz presostatı ayarına çok yakın olması |
| Sıvı yakıtlı brülörde is, düzensiz alev ve kilitlenme | Tıkanmış veya aşınmış meme, kirli pompa ve hat filtreleri, kirli fotosel |
| Servomotor ayar konumuna gelmiyor | Arızalı veya ayarı kaymış servomotor |
Tablo yalnızca örnektir; hata kodlarının ve lamba dizilerinin anlamı rölenin tipine göre değişir. Bu yüzden lamba sinyalini kılavuz olmadan yorumlamamak gerekir.
Alev algılama sorunları kilitlenmeye nasıl yol açar?
Röle, alevi doğrudan görmez; bir sensörden gelen sinyale bakar. Gaz brülörlerinde bu genellikle iyonizasyon sondası, sıvı yakıtlı brülörlerde fotoseldir. Sonda kirlenirse, konumu kayarsa ya da topraklama zayıfsa, alev gerçekte yanarken bile sinyal yetersiz kalır ve röle güvenlik gereği brülörü kilitler.
Bu tür arızanın tipik işareti, alevin birkaç saniye görünüp sönmesidir. Bazen tersi de olur: alev yokken röle alev varmış gibi sinyal alır. Buna alev simülasyonu denir ve genellikle kontrol rölesi ya da dedektör arızasına işaret eder. Her iki durumda da sinyal akımının ölçü aletiyle kontrol edilmesi gerekir; kabul edilen değerler modele göre değiştiği için esas alınacak aralık cihazın kılavuzundadır.
Kilitlenen brülörü art arda resetlemek doğru mu?
Hayır. Üretici kılavuzları, kilitlenen brülörün tekrar tekrar resetlenmesinin tesisata zarar verebileceği konusunda açıkça uyarır. Örneğin birçok Riello kılavuzu, brülör art arda kilitlenmeye devam ederse en geç üçüncü kilitlenmede servis çağrılmasını ister. Bazı modellerde izin verilen deneme sayısı farklıdır; doğru sınır cihazın kendi kılavuzundadır.
Art arda resetlemenin sakıncası şudur: her başarısız denemede bir miktar yakıt ocağa gönderilir ve tutuşmadan kalabilir. Bu birikim, sonraki ateşlemede sert bir tutuşmaya, kazanın ocak ve duman yolunun zorlanmasına neden olabilir. Sıvı yakıtlı brülörlerde biriken yakıt ayrıca is ve kurum oluşumunu artırır. Bu yüzden şu kurallara dikkat edin:
- Bir kez resetleyip brülörün tekrar devreye girip girmediğini izleyin.
- Yeniden kilitleniyorsa ısrar etmeyin; kılavuzdaki deneme sınırını aşmayın.
- Kilitlenmenin hangi aşamada olduğunu not edin; bu bilgi servis ekibine çok yardımcı olur.
- Reset düğmesine kısa basın. Bazı kontrol rölelerinde uzun basış, rölenin diyagnostik moduna geçmesine neden olur.
Brülör kilitlendiğinde kullanıcı neleri güvenle kontrol edebilir?
Kullanıcının yapabileceği kontroller, cihazın içine girmeyi gerektirmeyen gözlemlerle sınırlıdır: kazan dairesinde elektrik olup olmadığı, ana gaz vanasının açık durması, termostat ayarı, kazan suyu basıncı ve sıcaklığı. Brülör kapağını açmak, elektrot ya da sonda ayarlamak, gaz armatürüne dokunmak eğitimli teknisyen işidir.
- Kazan dairesinde elektrik kesintisi ya da atmış bir sigorta var mı?
- Brülöre giden gaz vanası açık mı, binada genel bir gaz kesintisi duyurusu var mı?
- Oda veya kazan termostatı ısı istiyor mu?
- Kazan termometresi ve manometresi olağan aralıkta mı, emniyet termostatı atmış olabilir mi?
- Sıvı yakıtlı sistemde yakıt tankında yeterli yakıt var mı?
Bu kontrollerden sonra brülör hâlâ kilitleniyorsa nedeni bileşen düzeyinde aramak gerekir. Bu noktada parça sökmek ya da ayar vidalarını çevirmek hem güvenlik hem de arızanın büyümesi açısından risklidir.
Gaz kokusu veya gaz hattı sorunu varsa ne yapılmalı?
Kazan dairesinde gaz kokusu alıyorsanız brülörü resetlemeyin, elektrik anahtarlarına dokunmayın ve açık alev kullanmayın. Ortamı havalandırın, mümkünse gaz vanasını kapatın ve güvenli bir yerden İGDAŞ 187 Doğal Gaz Acil hattını arayın. Brülör arızasının incelenmesi, gaz güvenliği sağlandıktan sonra gelir.
Brülöre kadar gelen gaz hattı; basınç düşürücü, filtre, vana ve bağlantılarıyla birlikte doğal gaz iç tesisatı kapsamındadır. Doğal Gaz Piyasası İç Tesisat Yönetmeliği Madde 6, iç tesisatın ve mevcut tesisatta yapılacak tadilatın sertifika sahibi firmalara projelendirilip yaptırılmasını öngörür (Resmî Gazete, 18.09.2002). Gaz basıncının düşük olduğundan şüpheleniyorsanız hatta kendiniz müdahale etmeyin; gaz tesisatı işleri İGDAŞ'tan sertifika almış tesisat firmalarınca yapılır. Arızanın kaynağı gaz hattındaysa bunu size açıkça bildiriyor ve sertifikalı bir firmaya başvurmanızı öneriyoruz.
Düzenli bakım kilitlenmeleri azaltır mı?
Evet, kilitlenmeye yol açan nedenlerin önemli kısmı kirlenme, aşınma ve ayar kaymasıdır; bunlar sezon öncesi bakımda yakalanabilir. Riello gibi üreticiler gazlı yanma sisteminin en az yılda bir kez uzman teknisyen tarafından kontrol edilmesini önerir. Mevzuat da ısınma sezonu öncesinde yıllık bakımı tesis sahibinin sorumluluğuna verir.
Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Madde 21, ısınma sezonu başlamadan önce yılda en az bir kez bakım, onarım ve baca temizliği yaptırılmasını ister (Resmî Gazete, 13.01.2005). Bakımda genellikle şu noktalara bakılır:
Bu sıklık bakım için asgari sınırdır; baca temizliği ayrı bir iştir. Sıvı ve katı yakıtlı kazan bacaları, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 58'e göre yılda en az iki kez temizlenir.
- Ateşleme elektrodu, sonda veya fotoselin temizliği ve konumu
- Yanma kafası, fan ve hava damperinin durumu
- Presostatların ve emniyet zincirinin çalışması
- Sıvı yakıtlı brülörlerde meme ve filtrelerin yenilenmesi
- Baca gazı analizi ile yanma ayarının kontrolü
Baca gazı analizinin ne ölçtüğünü merak ediyorsanız baca gazı analizinde neler ölçülür rehberimize bakabilirsiniz. Servis analizi yanma ayarı ve verim kontrolü içindir, resmi ölçüm yerine geçmez.
Kilitlenen brülör için ne zaman servis çağırmalı?
Basit kontrollerden sonra brülör tekrar kilitleniyorsa, alev yanıp hemen sönüyorsa, kazan dairesinde is veya yanık kokusu varsa ya da kilitlenme her gün tekrarlıyorsa servis çağırmanın zamanı gelmiştir. Teknisyen çalışma sırasını izleyerek kilitlenmenin hangi aşamada olduğunu belirler ve ilgili bileşeni ölçerek nedeni bulur.
İstanbul'un 39 ilçesinde, tüm günlerde brülör arızalarına bakıyoruz. 12 yıllık deneyimimizde sık karşılaştığımız durum, kilitlenmenin tek bir parçadan çok bakım eksikliğiyle biriken birkaç küçük soruna dayanmasıdır. Arıza tespiti ve onarım için brülör servisi, sezon öncesi planlı çalışma için brülör bakımı sayfalarımıza göz atabilirsiniz. Garanti süresindeki brülörde önce üreticinin garanti koşullarını kontrol etmenizi öneririz. Riello, Ecoflam, Gökçe, Üret ve Alarko brülörlerle ilgili ayrı sayfalarımız da bulunuyor.


