Sirkülasyon pompası arızalandığında ilk hangi belirtiler görülür?
En belirgin işaret, kazan ve brülör normal çalıştığı hâlde peteklerin ısınmaması ya da binanın yalnızca bir bölümünün ısınmasıdır. Buna pompadan gelen uğultu, hışırtı veya tıkırtı, gövdeden su damlaması ve sezon başında pompanın hiç dönmemesi eşlik edebilir. Bu belirtilerin bir kısmı tesisattaki hava ya da kirden de kaynaklanabilir.
Pompa, kazanda ısınan suyu gidiş hattından peteklere gönderir ve dönüş hattından kazana geri çeker. Dolaşım zayıfladığında ısı kazanın çevresinde kalır, uzak hatlara ulaşmaz. Sahada en sık karşılaştığımız işaretler şunlardır:
- Kazan termometresi yüksek, kat peteklerinin üstü bile ılık değil.
- Alt katlar ısınıyor, üst katlar ya da en uzak daireler soğuk kalıyor.
- Pompanın yanında sürekli bir vınlama var ama boruda su akışı hissedilmiyor.
- Pompa gövdesinin altında ya da bağlantı rakorlarında su izi, pas lekesi veya kireç birikintisi oluşmuş.
- Pompa beslemesini aldığı sigorta tekrar tekrar atıyor.
Sorun pompada mı, yoksa tesisatta mı?
Isınmama şikâyetlerinin önemli bir kısmında pompa sağlamdır; asıl neden tesisatta kalan hava, kapalı unutulmuş bir vana, düşük su basıncı ya da tıkanmış bir pislik tutucudur. Bu yüzden pompayı değiştirmeden önce dolaşımı engelleyen başka bir etken olup olmadığına bakmak gerekir. Aşağıdaki tablo iki ihtimali ayırmaya yardım eder.
| Gözlem | Pompaya işaret eden durum | Tesisata işaret eden durum |
|---|---|---|
| Hiçbir petek ısınmıyor | Pompa enerji alıyor ama dönmüyor ya da hiç enerji almıyor | Ana gidiş veya dönüş vanası kapalı, tesisat basıncı çok düşük |
| Yalnızca üst katlar soğuk | Pompa düşük kademede ya da gücünü yitirmiş | Üst hatlarda hava toplanmış, sistemde su eksik |
| Tek tük petek soğuk | Pek olası değil | Petek vanası, havası alınmamış petek veya dengesiz hat |
| Hışırtı sesi | Pompa gövdesinde hava | Giriş basıncı düşük, genleşme tankı sorunlu |
| Uğultu var, akış yok | Zayıf kondansatör ya da sıkışmış rotor | Nadiren; kapalı vana pompayı zorlayabilir |
Tablodaki eşleşmeler kesin teşhis değildir, yalnızca nereye bakılacağını gösterir. Örneğin hava hem pompada ses yapar hem de üst katların ısınmasını engeller; iki sorun çoğu zaman birlikte görülür.
Pompanın çalışıp çalışmadığı güvenli şekilde nasıl anlaşılır?
Kazan dairesinde kapakları açmadan ve elektrik bağlantılarına dokunmadan birkaç gözlem yapılabilir: pompanın üzerindeki ışık ya da ekran yanıyor mu, gövdede hafif bir titreşim var mı, gidiş ve dönüş borularının sıcaklığı arasında anlamlı bir fark oluşuyor mu? Bu gözlemler servise doğru bilgi vermenizi sağlar.
- Gösterge: Elektronik (frekans kontrollü) pompalarda ışık, ekran veya uyarı sembolü bulunur. Uyarının ne anlama geldiğini pompanın kendi kılavuzundan okumak gerekir; model farkı büyüktür.
- Titreşim ve ses: Çalışan pompada hafif, düzenli bir uğultu olur. Hiç ses yoksa enerji gelmiyor olabilir; güçlü vınlama ama akış yoksa motor dönmeye çalışıp başaramıyor olabilir.
- Boru sıcaklığı: Gidiş borusu çok sıcak, dönüş borusu soğuksa su ya dolaşmıyor ya da çok yavaş dolaşıyor demektir. Borulara çıplak elle uzun süre dokunmayın; yanık riski vardır.
- Manometre: Kapalı sistemlerde kazan dairesindeki basınç göstergesinin değerini not edin. Normal aralık tesisata göre değişir, bu yüzden değeri yorumlamayı servise bırakın.
Pompadan gelen sesler ne anlatır?
Pompa sesi, arızanın türü hakkında güçlü bir ipucudur. Grundfos, kendi sirkülasyon pompalarındaki gürültünün iki temel nedeni olarak pompada kalan havayı ve düşük giriş basıncını gösterir. Hava sesi genellikle hışırtı ya da su şırıltısı gibidir; metal sürtünmesi veya tıkırtı ise çarkta yabancı madde ya da mekanik aşınma ihtimalini düşündürür.
Üretici, kendiliğinden hava atan pompalarında hava kaynaklı ses için mevcut ayarın not edilip pompanın yaklaşık yarım saat en yüksek devirde çalıştırılmasını ve sonra eski ayara döndürülmesini önerir. Ses yine de geçmezse bunu kullanıcının değil uzman servisin ele alması gerektiğini, düşük giriş basıncının ise ancak uzman bir firma tarafından giderilebileceğini belirtir. Bu adım yalnızca dışarıdan kademe ya da devir ayarı yapılabilen pompalar içindir ve modele göre farklılık gösterebilir; pompayı sökmek ya da gövdedeki vidaları gevşetmek bu öneriye dahil değildir.
Uğuldayıp dönmeyen pompada neler olabilir?
Tek fazlı pek çok pompada motorun dönmesine yardımcı olan bir kondansatör bulunur ve bu parça zamanla kapasitesini kaybedebilir. Grundfos, UPS serisi pompaları için kondansatörü zayıflamış bir pompanın ağır çalıştığını ya da hiç çalışmadığını, kondansatörün değiştirilmesiyle sorunun giderilebildiğini açıklar. İkinci yaygın neden, kireç ve tortu nedeniyle sıkışan rotordur.
Bu iki durum dışarıdan birbirine çok benzer. Ayrımı yapmak için kondansatör ölçülür, rotorun serbest dönüp dönmediğine bakılır ve motorun çektiği akım izlenir. Bunların hepsi enerji altında ya da enerjiyi kesip klemens kutusunu açarak yapılan işlerdir; elektrik ve sıcak su riski nedeniyle servis ekibine bırakılmalıdır.
Yaz boyunca duran pompa neden sezon başında çalışmaz?
Aylarca enerji almayan bir pompada rotor ile gövde arasındaki dar boşlukta biriken kireç, tortu ve korozyon ürünleri, tesisat su dolu kalsa bile parçaların sıkışmasına yol açabilir. Isıtma sezonunun ilk günü pompaya enerji verildiğinde motor dönmeye çalışır ama rotoru kurtaramaz. Bu nedenle ilk soğuk günü beklemeden, sezon öncesinde pompanın kısa bir deneme çalıştırması yapılması faydalıdır.
Islak rotorlu pompalarda mil ve çark tesisat suyunun içinde çalışır ve bu su parçaları hem soğutur hem yağlar. Tesisat suyu ne kadar kirliyse sıkışma riski de o kadar artar. Sezon öncesi kontrol adımlarını kazan dairesi kontrol listesi yazımızda ayrıca ele aldık.
Pompa arızasında kullanıcı nelerden kaçınmalı?
Pompa basınçlı ve sıcak su taşıyan, elektrikle çalışan bir cihazdır; yanlış müdahale hem yanık hem elektrik çarpması hem de su baskını riski taşır. Aşağıdaki işler, iyi niyetle yapılsa bile arızayı büyütebilir ya da tehlike yaratabilir. Şüphede kaldığınızda kazanı kapatıp servis çağırmak en güvenli yoldur.
- Pompanın klemens kutusunu, elektronik kartını veya kondansatörünü enerji altında açmayın.
- Pompaya çekiçle vurarak ya da tornavidayla zorlayarak rotoru kurtarmaya çalışmayın.
- Tesisat boşken ya da su eksikken pompayı çalıştırmayın; susuz çalışma pompaya kalıcı zarar verebilir.
- Sıcak ve basınçlı sistemde pompa gövdesindeki vidaları gevşetmeyin; sıcak su fışkırabilir.
- Isınmama yüzünden brülörü art arda resetlemeyin. Tekrarlayan kilitlenme ayrı bir arızanın işaretidir; nedenlerini brülör kilitlenme nedenleri yazısında anlattık.
- Pompa arızası için gaz hattına veya gaz tesisatı bağlantılarına müdahale etmeyin. Gaz tesisatı işleri İGDAŞ'ın sertifika verdiği iç tesisat firmalarınca yapılır.
Yeni pompa alınacaksa hangi mevzuat geçerlidir?
Islak rotorlu (salmastrasız) devirdaim pompalarının piyasaya arzı, çevreye duyarlı tasarım tebliğiyle düzenlenir. Bu kural yeni satılan pompaların verimliliğiyle ilgilidir; çalışan bir pompanın tamir edilmesini yasaklamaz, değiştirilmesini de zorunlu tutmaz. Değişim kararı, pompanın teknik durumuna ve onarımın ekonomik olup olmadığına göre yerinde verilmelidir.
Bağımsız ve Ürünlere Entegre Salmastrasız Devirdaim Pompaları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ (SGM-2011/15, Resmî Gazete 23.09.2011, sayı 28063) Madde 5'te tasarım şartlarının Ek-I'de yer aldığını, enerji verimlilik endeksinin (EEI) Ek-II'ye göre hesaplandığını belirtir. 31.12.2017 tarihli ve 30287 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan SGM-2017/34 sayılı değişiklik tebliğine göre bağımsız pompalarda 1 Şubat 2016'dan, ürünlere entegre pompalarda 21 Nisan 2018'den itibaren EEI değerinin 0,23'ü aşmaması gerekir; bu değer pompa plakasında "EEI" ifadesiyle gösterilir. Kısacası yeni pompa seçerken plakasında EEI değeri bulunan, güncel kurallara uygun bir model tercih etmek gerekir.
Servis çağırmadan önce hangi bilgileri not etmelisiniz?
Birkaç basit bilgi, servis ekibinin doğru parça ve ekipmanla gelmesini sağlar ve arıza tespitini hızlandırır. Pompanın etiketi, belirtinin ne zaman başladığı ve hangi bölümlerin ısınmadığı en değerli bilgilerdir. Bunları fotoğraflayıp telefonda ya da WhatsApp üzerinden paylaşmak, ilk görüşmede durumu netleştirmeyi kolaylaştırır.
- Pompa etiketinin net bir fotoğrafı (marka, model, güç ve gerilim bilgisi).
- Pompanın tipi: tek gövde mi, ikiz mi; boruya hat üzerinde mi bağlı?
- Belirtinin başladığı an: sezon başında mı, elektrik kesintisinden sonra mı, kademeli mi?
- Isınmayan bölümler: bütün bina mı, üst katlar mı, tek bir hat mı?
- Kazan dairesindeki manometrenin gösterdiği değer ve pompa çevresinde su izi olup olmadığı.
Hangi durumda profesyonel destek gerekir?
Pompa enerji aldığı hâlde dönmüyorsa, sızıntı varsa, sigorta atıyorsa ya da havası alındıktan sonra ses sürüyorsa iş artık gözlemle çözülmez; ölçüm, söküm ve parça değişimi gerekir. Kış ortasında duran bir pompa bütün binayı etkilediği için bu aşamada beklemek yerine servis çağırmak daha doğrudur.
Alevmax Isı Teknik olarak sirkülasyon pompası tamiri hizmetimizde arızanın pompada mı tesisatta mı olduğunu yerinde ayırıyor, onarım ve değişim seçeneklerini karşılaştırmalı olarak size sunuyoruz. Isınmama sorununun kaynağı belirsizse kazan arıza servisi kapsamında kazan, brülör ve pompayı birlikte inceliyoruz. Ekibimiz 12 yıllık deneyimiyle İstanbul'un 39 ilçesinde hizmet veriyor. Garanti süresindeki pompada önce üreticinin garanti koşullarını kontrol etmenizi öneririz.


